Samenwerking als brug tussen onderzoek en praktijk

Een leven lang leren

“We hebben het altijd gehad over onderzoek van onderwijs”, zegt Jettie Bont, voorzitter Universitair Netwerk Huisartsgeneeskunde (UN-H) en afdelingshoofd Huisartsgeneeskunde Amsterdam UMC. “Maar het gaat niet alleen over onderwijs. Het gaat over een leven lang leren, door studenten, opleiders, en medici die zich specialiseren.” Dat betekent ook dat onderzoek van het Consortium Onderzoek naar Opleiden en Leren een veel breder palet aan onderzoeksvragen stelt en beantwoordt.

Samenwerken als prioriteit

COOL maakt van samenwerken een prioriteit in de huisartsgeneeskunde. “We zijn niet zo’n groot land, en hebben overal ontzettend veel expertise”, zegt Bont. Om die expertise optimaal te benutten én te koppelen aan de praktijk, is elkaar leren kennen van groot belang. “Met de COOL-community bouwen we daarom aan een netwerk van onderzoekers, docenten en praktijkmensen met een betere zorg voor patiënten als doel”, vertelt Esther de Groot, voorzitter van de COOL-community en associate professor in het UMC Utrecht. Guy Rutten, voorzitter van het ZonMw-programmacommissie, vult aan: “Al samenwerkend leg je een goede basis voor de verspreiding en implementatie van je bevindingen door het hele land”.

Van elkaar leren met behoud van autonomie

ZonMw financiert binnen het kader van het consortium vier lopende onderzoeksprojecten, in opdracht van SBOH. Tijdens de presentaties over deze onderzoekprojecten is de verbinding van de community al goed te zien. In ieder project wordt er op twee plaatsen promotieonderzoek uitgevoerd en werken verschillende onderzoekers en huisartsopleidingen nauw samen.

Vandaag houdt de programmacommissie een vinger aan de pols over de voortgang van de samenwerking en de onderzoeken. De keuze voor deze vorm – presentaties en gesprekken in plaats van een standaard voortgangsverslag – maakt ZonMw bewust. Zo ligt de focus op verbinding, van elkaar leren en kennisoverdracht tussen de opleidingen, wat de landelijke implementatie van bewezen goede onderwijsactiviteiten verder brengt.

Een vorm vinden voor onderlinge samenwerking

De betrokken onderzoekers zien veel mooie kansen, zoals het ontdekken van elkaars methoden, drempels wegnemen in netwerken en door elkaars taal te leren en te werken aan beter wederzijds begrip – tussen onderzoekers, maar ook straks met patiënten. Gaandeweg hebben zij een vorm gevonden voor hun onderlinge samenwerking, waarbij verschillende tijdpaden en cultuurverschillen tussen opleidingsinstituten een rol speelden.

De duo’s zochten elkaar onderling ook al op. “Dankzij de COOL-community weet je elkaar makkelijker te vinden”, zegt Bousbaa. “Je kunt al tijdens het proces met elkaar bespreken hoe je de samenwerking aanpakt, in plaats van pas na afloop.” Je hoeft het wiel niet alleen uit te vinden, vindt Overdijk. “Ik vind het vernieuwend om te bespreken hoe je goed samenwerkt, wat helpend is, en hoe je elkaar kunt blijven vinden.” Denk aan de verdeling van taken op basis van wie waar goed in is en het behouden van onafhankelijkheid zodat je elkaar niet ophoudt. Er ligt ook een belangrijke rol voor de begeleiders, die ervoor waken dat de promovendi niet te zwaar worden belast door de samenwerking tussen verschillende instituten, naast de toch al ingewikkelde combinatie met het volgen van de huisartsopleiding.

De brug bouwen, terwijl we hem over gaan

“Voordat we het consortium vormden, gebeurde er op veel plekken al prachtig onderzoek”, zegt Esther de Groot aan het begin van haar presentatie. “Maar het was moeilijk om deze bevindingen bij de verschillende huisartsopleidingen en in het werkveld te verspreiden.” Dus hoe verbind je de onderzoeken met de praktijk? Met opleiders, docenten, huisartsen (in opleiding), onderzoekers én patiënten? De Groot vergelijkt het met het bouwen van een brug. Het fundament ligt er al, en met het consortium wordt er al lerend verder gebouwd.

Tijdens de discussie wordt dat nog eens benadrukt: er waren al veel connecties tussen onderzoekers. Nu komen deze samen in het consortium op een duidelijkere, laagdrempelige manier, mét een koppeling naar de praktijk. Elkaar in levende lijve ontmoeten, zoals op deze communitydag, is daarbij van groot belang. “Om samen te werken moet je iemand durven bellen, er een gezicht bij hebben”, zegt Bont. “Hier nemen we die drempel weg.”

Collaborative (dis)advantage: de waarde van samenwerken

“Samenwerken doen we niet zomaar omdat we elkaar leuk of aardig vinden, maar juist omdat we aan projecten werken die we anders niet hadden kunnen realiseren.” Dat is de collaborative advantage: de voordelen die we niet kunnen behalen zonder samenwerking.  Het consortium en de community maken steeds opnieuw de afweging: wat kunnen we écht niet regionaal en waar zit de meerwaarde? We bouwen niet alleen de brug zelf, maar ook de toegangswegen. Verbinding is voor COOL niet alleen een middel, maar ook een doel op zichzelf: een stevig netwerk is essentieel voor onderzoek en (huisartsen)zorg.

Taal is ook cultuur en gedrag

Waar je bij het gezamenlijk indienen van je onderzoeksvoorstel al over moet nadenken, is taal, zegt Nele Michels, programmacommissielid van ZonMw. “Ondanks dat je denkt dezelfde taal te spreken, is dat lang niet altijd zo. Taal is meer dan taal alleen, het is ook cultuur en gedrag. Verstaan we bijvoorbeeld hetzelfde onder samenwerken?” Al discussiërend wordt steeds duidelijker wat er onder samenwerking wordt verstaan en wanneer dit echt een toegevoegde waarde heeft. Je haalt alleen voordeel uit samenwerken als je er eerst in investeert: leer elkaar kennen, ontdek waar kwaliteiten en valkuilen zitten, en houd je doel voor ogen.

De vertaling naar de praktijk

Implementatiespecialist Esther Leijte legt in haar workshop de verbinding tussen onderzoek en praktijk. Hoe maak je meer impact door samen te werken? “Jullie projecten hebben effect op heel veel partijen om het onderzoek heen”, vertelt Leijte de deelnemers. “Met de Theory of Change krijg je een nieuwe lens om te bekijken waar je naartoe gaat, wie je daarvoor nodig hebt, en wie daarin welke rol heeft.” Vanuit ZonMw vulde Leijte op basis van de ingediende projecten alvast voor ieder project de verschillende stappen van de theorie in, beginnend bij het eind: welke verandering wil je teweegbrengen? Terwijl de onderzoekers zich buigen over input, doelgroepen en uitkomsten, adviseert Leijte: “Blijf steeds je aannames toetsen. Draagt je idee op die manier echt bij aan wat we willen oplossen?”

Van versnippering naar gezamenlijke inspiratie

“We hebben met het consortium een wetenschapsagenda kunnen opstellen die geworteld is in de praktijk”, zegt Bart Thoonen, universitair hoofddocent aan het Radboudumc en lid van het consortium.” Zo is de implementatie in de praktijk vanaf het begin al ingebouwd in de onderzoeksonderwerpen. Het laat zien dat met het wegvallen van de concurrentie die ons eerder versnipperde, we elkaar juist inspireren en verder brengen.” Samenwerking ís complex en dat mag ook zo zijn – uiteindelijk komt het de inhoud ten goede en het is constructiever in de praktijk.

De communitydag bevestigt dat het Consortium Onderzoek naar Opleiden en Leren een netwerk aan routes faciliteert. Een netwerk waarin drempels zo veel mogelijk worden beslecht en waar wegen en bruggen veel breder reiken dan de bestaande netwerken. Het is een knooppunt om bevindingen te verzamelen en terug te vertalen naar collega’s, studenten, opleiders en onderzoekers.

De ambitie is om onze COOL-community verder vorm te geven, (financiële) ondersteuning te vinden en de inzichten structureel wereldkundig te maken. Daar werken we met zijn allen aan – al bouwend en lerend gaan we de toekomst in. Bouw je mee?